Afganistan’ın Tarihi

Afganistan’da ilk insan izlerinin en az 50.000 yıl önceye dayandığı düşünülüyor. Mundigak ve Balkh isimli iki antik şehir yaklaşık 5.000 yıl önce ortaya çıkmıştır ve bu şehirdeki topluluklar muhtemelen Hindistan’ın Aryan kültürüne bağlıydılar.

MÖ 700 civarında, Medyan İmparatorluğu, yönetimini Afganistan’a kadar genişletti. Medler, Perslerin rakipleri olan bir İran halkıydı. MÖ 550’de Persler, Medyanları yerinden ederek Ahameniş Hanedanlığını kurdular.

Makedonyalı Büyük İskender, MÖ 328’de Afganistan’ı işgal etti ve başken Baktriya’da(Balkh) Helenistik bir yönetim kurdu. Afgan kavimleri MÖ 150 civarında önce Kuşanlar ve daha sonra Partlar ve sonrasında da göçebe İranlılar tarafından yerlerinden edildiler. Partlar Afganistan coğrafyasında Sasanilerin kontrolü ele geçirdiği MS 300 yılına kadar hüküm sürdü.

Eski zamanlarda Afganların çoğu Hindu, Budist veya Zerdüşt’tü, ancak MS 642’de Arapların Afganistan topraklarına girmesiyle Afganlar İslam’ı tanıdılar.  Sasani İmparatorluğu’nu yenen Araplar Afganistan’ın da dahil olduğu Sasani topraklarında 870 yılına kadar hüküm sürdüler. Sonrasında Araplar Persler tarafından bu topraklardan tekrar çıkarıldılar.

1220’de Cengiz Han’ın komutasındaki Moğol savaşçıları Afganistan’ı işgal etti ve Moğolların torunları 1747’ye kadar bölgenin çoğunu yönetti.

1747’de etnik bir Peştun olan Ahmed Şah Durrani tarafından Durrani Hanedanlığı kuruldu. Bu yönetim, bugünkü Afganistan’ın kökenini oluşturacaktı.

19. yüzyıl’da “Büyük Oyun” isimli sömürge yarışında Orta Asya’da nüfuz için artan Rus ve İngiliz rekabeti belirdi. İngiltere, 1839-1842 ve 1878-1880’de Afganlarla iki savaş yaptı. İngilizler, birinci İngiliz-Afgan Savaşı’nda bozguna uğradılar, ancak ikincisinden sonra Afganistan’ın dış ilişkilerinin kontrolünü ele geçirdiler.

Afganistan I. Dünya Savaşı’nda tarafsızdı, ancak Veliaht Prens Habibullah 1919’da İngiliz yanlısı olduğu iddia edilen fikirler nedeniyle öldürüldü. Aynı yılın ilerleyen zamanlarında Afganistan Hindistan’a saldırdı ve İngilizleri, Afgan dışişleri üzerindeki kontrolü bırakmaya zorladı.

Habibullah’ın küçük kardeşi Amanullah 1919’dan 1929’da tahttan indirilene kadar hüküm sürdü. Kuzeni Nadir Han’ın krallığı dört yıl sürdü ve suikasta kurban gitti.

Nadir Han’ın oğlu Mohammad Zahir Şah, 1933’ten 1973’e kadar tahtı elinde tuttu. Mohammad Zahir Şah’ın kuzeni Sardar Davud cumhuriyet ilan ederek Zahir Şah’ı darbeyle devirdi. Davud ise 1978’de Marksist yönetimi kuran Sovyet destekli PDPA partisi tarafından devrildi. Sovyetler, siyasi istikrarsızlıktan yararlanarak 1979’da Afganistan’ı işgal etti ve bu işgali on yıl boyunca sürdürdü.

Savaş ağaları 1989’dan aşırılık yanlısı Taliban’ın 1996’da iktidara gelmesine kadar hüküm sürdüler. Taliban rejimi, Usame bin Ladin ve El Kaide’ye verdiği destek nedeniyle 2001 yılında ABD liderliğindeki güçler tarafından devrildi. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin Uluslararası Güvenlik Gücü tarafından desteklenen yeni bir Afgan hükümeti kuruldu. Yeni hükümet, Taliban isyanlarına ve gölge hükümetlere karşı savaşmak için ABD liderliğindeki NATO birliklerinden yardım almaya devam etti. ABD’nin Afganistan’daki savaşı resmen 28